دیوان عالی کشور به چه پرونده هایی رسیدگی می کند؟ ⚖️

آیا شما هم تا به حال با حکم نهایی دادگاه موجه شده اید؟ در این مواقع حس کردید که همه چیز تمام شده است؟ حتما اسم دیوان عالی کشور را از دوستان یا اخبار شنیده اید. دیوان عالی مانند داور نهایی مسابقه است که می تواند شرایط را به نحو احسن و بر اساس عدالت مدیریت کند. در این مقاله همراه ما باشید تا بدانیم دیوان عالی کشور به چه پرونده هایی رسیدگی می کند؟ و چه وظایفی بر عهده دارد؟ رسیدگی به پرونده در دیوان عالی کشور چقدر طول می کشد؟

دیوان عالی کشور چیست؟

اگر بخواهیم قوه قضاییه را به یک هرم تشبیه کنیم دیوان عالی کشور دقیقا در نوک این هرم قرار دارد. این نهاد مرجع قضایی در ایران است که وظیفه‌ اش با دادگاه های دیگر کاملا فرق می‌ کند. دیوان عالی به عنوان یک ناظر با تجربه و دقیق است که بالا نشسته و بر کار دیگران نظارت می‌ کند تا مطمئن شود همه چیز طبق قانون پیش می رود.

بزرگ ترین اشتباهی که ممکن است در مورد دیوان عالی کنیم این است که آن را با یک دادگاه تجدید نظر اشتباه می‌ گیریم. دیوان عالی کشور پرونده را از اول باز نمی کند، شاهد جدید احضار نمی‌ کند یا دوباره به اسناد و مدارک رسیدگی نمی‌ کند.

به عنوان مثال فرض کنید در یک پرونده مالی دادگاه شما را محکوم کرده است وقتی پرونده را به دیوان عالی می فرستید قضات دیوان نمی پرسند آیا این پول واقعا بدهی شما بوده است یا نه. اما سوال اصلی آنها این است، آیا دادگاهی که شما را محکوم کرده قوانین مربوط به چک و بدهی را درست اجرا کرده اند؟ آیا روند دادرسی قانونی صحیح بودهاست؟

این یعنی دیوان عالی به خود دعوا کاری ندارد. بلکه بررسی می‌ کند که آیا رای صادر شده با موازین شهری و قانونی مطابقت دارد یا اگر ندارد آن را دوباره بررسی می نماید.

انواع شعب دیوان عالی کشور و وظایف آن ها

زمانی که اسم دیوان عالی را می‌ شنویم تصور می‌ کنیم همه پرونده‌ ها در یک اتاق روی هم قرار می‌ گیرند و درباره آن تصمیم‌ گیری می‌ شود. اما در حقیقت دیوان عالی کشور مجموعه شعب مختلفی دارد که هر کدام تخصص و ماموریت خودشان را دارند و همین تنوع باعث شده عدالت با دقت بهتری انجام گیرد.

برخی شعب دیوان عالی مخصوص پرونده های کیفری هستند. یعنی همان پرونده هایی که موضوع آن ها جرم، جنایت و مجازات است. همچنین قتل، اعدام یا قصاص باشد در این شعب قضات بررسی می کنند که آیا دادگاهی که این احکام سنگین را داده است قانون را درست اجرا کرده اند؟

یک اشتباه ساده یا بی توجهی به حقوق طرفین می‌ تواند سرنوشت یک انسان را تغییر بدهد. به همین دلیل نقش حساسی دارند و کوچک ترین جزئیات را به صورت دقیق مشاهده می‌ کنند. اما دیوان عالی فقط برای جرایم نیستند، برخی شعب مختص پرونده های حقوقی است. به عنوان مثال اختلاف بر سر مسائل خانوادگی یا قرارداد های مالی و دعوا های ملکی می باشد.

در اینجا بحث مجازات مطرح نیست بلکه حق و حقوق افراد مهم است. شعب حقوقی دیوان عالی کشور قصد دارند مطمئن شوند که دادگاه های قبلی قوانین مربوطه را به درستی اجرا کرده اند و حق کسی از بین نرفته باشد. یک بخش دیگر دیوان عالی شعبه تشخیص هستند.

کار شعبه تشخیص با دیگران کمی تفاوت دارد. این شعب وقتی وارد عمل می شوند که شعب مختلف درباره یک پرونده مشابه، رای متفاوت داده باشند یا لازم باشد یک راه و رسم واحد برای همه دادگاه های کشور تعیین شود. با تشخیص درست، رای نهایی را صادر می کنند و مسیر قضایی کشور را مشخص می نمایند تا از تکرار اشتباه و سر در گمی جلوگیری شود.

در کل هر شعبه دیوان عالی با تمرکز بر نوع پرونده چه کیفری و چه حقوقی یا موضوعات اختلافی تلاش می‌ کند عدالت نه فقط اجرا شود بلکه درست و دقیق اجرا گردد. همین ساختار باعث شده که دیوان عالی کشور جایگاه ویژه ای در نظام قضایی ایران داشته باشد و خیال مردم بابت پرونده ها راحت شود.

دیوان عالی کشور چه وظایفی بر عهده دارد؟

در پاسخ به این سوال که دیوان عالی کشور به چه پرونده هایی رسیدگی می کند باید گفت که دیوان عالی کشور وظایفی بر عهده دارد که لازم است شناخت مختصری از آن ها داشته باشید. اصل 161 قانون اساسی به تشریح این وظایف پرداخته است و دیوان عالی کشور را ملزم به انجام آن ها کرده است. در ادامه سعی داریم مهم ترین وظایف دیوان عالی کشور را به اختصار شرح دهیم:

• دیوان عالی کشور وظیفه دارد که بر صحت اجرای قوانین در مراجع زیر دستی خود نظارت داشته باشد.
• قانون، وظایفی را برای رئیس جمهور در نظر گرفته است. دیوان عالی کشور وظیفه دارد به تخلفات قانونی رئیس جمهور رسیدگی کرده و عملکرد او را تحت رصد قرار دهد.
• رسیدگی به اعتراض آرای دادگاه کیفری یک و دادگاه نظامی یک و دادگاه انقلاب و احکام دادگاه های عمومی حقوقی بر طبق اصل 161 قانون اساسی جمهوری اسلامی به دیوان عالی کشور سپرده شده است.
• در صورتی که در دادگاه های زیر دست، آرای متفاوتی در مورد یک موضوع خاص صادر شود دیوان عالی کشور در این شرایط وظیفه دارد به وحدت رویه بپردازد. در چنین شرایطی دیوان عالی کشور آرای ثابتی را برای دادگاه ها در نظر می گیرد تا به جای صدور آرای متفاوت تصمیم واحدی را در پیش بگیرند.

چه زمانی پرونده های حقوقی و کیفری به دیوان عالی کشور ارجاع داده می شوند؟

چه زمانی پرونده به دیوان عالی کشور ارسال می‌ شود؟ آیا هر دعوا یا جرمی می‌ تواند تا این مرحله بالا برود یا شرایط خاصی دارد؟ باید بگوییم که همه پرونده‌ ها مستقیم به دیوان عالی نمی‌ روند. دیوان عالی کشور مثل پله آخر در مسیر قضایی پرونده‌ هاست.

بیشتر پرونده‌ ها بعد از تصمیم دادگاه بدوی و دادگاه تجدید نظر اگر هنوز یکی از طرفین احساس پایمال شدن حق را دارد یا قانون درست اجرا نشده، ممکن است با شرایط خاص به دیوان برسد. در پرونده های حقوقی به طور معمول وقتی حکم از سوی دادگاه صادر می‌ شود و پس از آن تجدید نظر صورت می‌ گیرد اگر طرف دعوا احساس کند رای دادگاه تجدید نظر با قوانین موجود یا اصول شرعی همخوانی ندارد می‌ تواند درخواست فرجام خواهی بدهد.

این درخواست به معنای تقاضا برای بررسی دوباره پرونده توسط دیوان عالی است. البته پرونده های حقوقی قابلیت فرجام خواهی ندارند و فقط موضوعاتی که قانون مشخص کرده، همچون احکام قطعی مربوط به وصیت نامه، ازدواج، طلاق و برخی دیگر را بررسی می‌ کند.

در پرونده های کیفری هم وضعیت مشابهی وجود دارد. موضوعاتی همچون قطع، اعدام، قصاص یا برخی از جرایم سنگین که رای دادگاه درباره آن ها قطع، شده است، باید قبل از اجرای حکم به دیوان عالی کشور ارسال شوند تا قضات عالی آن را بررسی کنند که مبادا در جریان دادرسی اشتباهی رخ داده باشد یا حق کسی از بین برود.

به این دلیل است که وقتی حکمی برای اعدام صادر می شود پرونده حتما یک بار دیگر در دیوان عالی کشور مورد بررسی قرار می‌ گیرد و تا زمانی که این دیوان تایید نکند، حکم اجرا نمی شود.

گاهی هم اتفاق می افتد که در جریان همین بررسی ها شعب مختلف دیوان عالی کشور بر سر یک موضوع حقوقی یا کیفری با هم اختلاف پیدا می‌ کنند یا آرای متفاوت صادر می شود، در این صورت پرونده به شعب تشخیص یا هیئت عمومی دیوان ارجاع داده می شود تا رای وحدت صادر کنند و مسیر یکسان برای همه پرونده های مشابه تعیین شود.

در کل بخواهیم بگوییم؛ پرونده ها زمانی به دیوان عالی کشور ارجاع داده می شوند که در آن جرایم سنگین و حساس وجود داشته باشد. همچنین قانون برای موضوع حقوقی خاصی اجازه فرجام خواهی داده باشد یا حتی اختلاف نظر حقوقی جدی پیش بیاید. این کار باعث می شود عدالت دقیق تر اجرا شود و خیال شما راحت باشد تا اگر در مراحل قبل احساس بی عدالتی کردید دیوان عالی کشور آخرین شانس رسیدگی است.

مهم ترین ویژگی پرونده هایی که به دیوان عالی کشور ارجاع داده می شوند

در صورتی که افراد دخیل در یک پرونده حقوقی و یا کیفری به رای صادر شده از سوی دادگاه های بدوی و یا دادگاه های تجدید نظر معترض باشند می بایست مدارک لازم را تهیه کرده و به دیوان عالی کشور اعتراض خود را اعلام دارند. باید به این نکته توجه داشته باشید که اعلام شکایت به دیوان عالی کشور با دشواری هایی همراه است و به هیچ عنوان مشابه طرح شکایت از دادگاه های عمومی نیست. برای این کار لازم است فرد تخصص لازم را در اختیار داشته باشد و یا روی کمک یک وکیل خبره حساب باز کند.

پرونده هایی به دیوان عالی کشور می رسند که از قبل در دادگاه های عمومی و تجدید نظر به آن ها رسیدگی شده باشد. گاهی ممکن است قاضی بدون توجه به ادله و مستندات رای صادر کرده باشد. همچنین این امکان وجود دارد که آرای صادره از دادگاه ها با یکدیگر تفاوت داشته باشند. در چنین شرایطی است که افراد دخیل در یک پرونده می توانند اعتراض خود را به دیوان عالی کشور اعلام داشته و رسیدگی نهایی به پرونده و آرای صادر شده در خصوص آن را به دیوان عالی کشور و قضات خبره در آن بسپارند.

رسیدگی به پرونده در دیوان عالی کشور چقدر طول می کشد؟

یکی از بزرگ ترین دغدغه هایی که برای طرفین در دادگاه به وجود می‌ آید مدت زمان بررسی صدور رای است. همه ما دوست داریم که مشکل ما سریع تر حل شود و بلا تکلیفی طولانی ایجاد نگردد. اما این روند در دیوان عدالت اداری به چند عامل مهم وابسته است و زمان مشخصی برای همه پرونده‌ ها وجود ندارد.

به طور معمول پرونده هایی که وارد دیوان عالی کشور می شوند، بعد از ثبت در دبیر خانه در نوبت بررسی قرار می گیرند. اگر پرونده ساده باشد و همه نکات آن واضح و کامل باشد امکان دارد رسیدگی در چند ماه انجام شود. اما در مقام مقایسه با دادگاه بدوی یا تجدید نظر، رسیدگی در دیوان عالی گاهی زمان بر است. چرا که قضات دیوان باید پرونده را با دقت بالا و گاهی وسواس بیشتر بررسی کنند.

به عنوان مثال اگر پرونده مربوط به جرایم سنگین مانند قتل یا قصاص باشد روند رسیدگی شاید طولانی تر شوند. زیرا هر جزئیات کوچکی می‌ تواند در زندگی یک نفر اثر بزرگی داشته باشد. همچنین پرونده هایی که مدرک ناقص دارند یا نیاز به استعلام بیشتر باشد احتمال دارد مدت بیشتری در جریان باشند.

از طرفی گاهی پرونده ها حجم بالایی دارند که باعث می شود نوبت بررسی پرونده شما کمی عقب بیافتد. شعب مختلف دیوان عالی کشور تلاش می کنند هر پرونده را در سریع ترین زمان ممکن بررسی نمایند. اما گاهی به ناچار، ترافیک کاری و پیچیدگی های حقوقی ممکن است روند کار را آهسته کند.

در کل نمی توان یک زمان دقیق برای همه پرونده ها تعیین کرد اما به صورت تقریبی برخی پرونده ها طی چند ماه و برخی دیگر به ویژه برای پرونده های پیچیده، شاید تا یک سال یا کمی بیشتر زمان ببرد. البته اگر پرونده به شعب تشخیص ارجاع شود یا نیاز به رای وحدت باشد این مدت ممکن است بیشتر هم شود.

یک نکته مهم این است که در دیوان عالی کشور برخلاف دادگاه های بدوی به طور معمول پرونده ها به صورت شفاهی بررسی نمی شود و همچنین جلسات حضوری کمتری دارند. بیشتر کارها با بررسی اسناد، ارائه های قبلی و قوانین مربوطه است. با این حال اگر پرونده شما به دیوان عالی رسیده با پیگیری از طریق وکیل وضعیت را بررسی کنید و مدارک لازم را ارائه دهید تا پرونده بیشتر از این معطل نشود.

در کل باید توجه داشت که دقت و صحت بررسی در دیوان اداری همیشه اولویت دارد و همین وسواس و صبر باعث شده که خیال شما راحت باشد تا پرونده در دست قضات با تجربه در حال بررسی است. پس اگر زمانی طول می کشد، هدف این است که هیچ حقی پایمال نشود و عدالت به درستی برقرار گردد.

احتمال تغییر رای در دیوان عالی کشور

در بالا تلاش کردیم به بررسی این موضوع بپردازیم که دیوان عالی کشور به چه پرونده هایی رسیدگی می کند. اکنون سعی داریم به این سوال پاسخ جامع دهیم که احتمال تغییر رای در دیوان عالی کشور چقدر است؟ در ابتدا باید اشاره کنیم که احتمال تغییر رای در دیوان عالی کشور وجود دارد؛ اما باید به این نکته توجه داشته باشیم که تغییر رای در دیوان عالی کشور با پیچیدگی هایی همراه است و بدون کمک گرفتن از بهترین وکیل دیوان عالی کشور رسیدن به چنین مقصودی دور از ذهن به نظر می رسد.

در صورتی که پرونده ای به دیوان عالی کشور ارجاع داده می شود، مجموعه ای از قضات که جزو خبره ترین و مطرح ترین قاضی های کشور به شمار می آیند مسئول بررسی پرونده ها می شوند. در نهایت این قضات به صدور رای هایی می رسند که کمترین احتمال خطا در آن وجود دارد. در صورتی می توان به تغییر رای در دیوان عالی کشور امیدوار بود که در آن ها اعاده دادرسی انجام شود. البته اعاده دادرسی در شرایطی خاص و تحت قوانین مشخصی قابل اجرا می باشد.

شرایط اعاده دادرسی در دیوان عالی کشور بسیار پیچیده بوده و لازم است در این خصوص با وکیل اعاده دادرسی مشورت داشته باشید تا در نهایت بتوانید بهترین تصمیم را بگیرید. اعاده دادرسی در واقع به معنای ابطال حکم صادر شده می باشد. دقت داشته باشید که حکم از دیوان عالی کشور صادر شده است. از این رو، ابطال آن قدری پیچیده و دشوار به نظر می رسد. تنها وکلایی می توانند در این زمینه راهگشای متقاضیان باشند که تخصص و مهارت لازم را در این خصوص کسب نموده اند.

در چه صورتی می توان در خصوص حکم دیوان عالی کشور اعاده دادرسی انجام داد؟

اعاده دادرسی از جمله سوالاتی است که برای هر کسی که در مرحله رسیدگی پرونده در دیوان عالی کشور قرار دارد پیش می‌ آید و همچنین زمانی که شما به هر دلیلی احساس می‌ کنید حقیقت پرونده روشن نشده است. اینکه می‌ گویید آیا هنوز شانسی برای اعتراض دارید یا همه چیز تمام شده است، باید گفت ممکن است پس از صدور رای توسط دیوان عدالت اداری امکان اعاده دادرسی در شرایط خاص وجود داشته باشد.

اعاده دادرسی نوعی فرصت دیگر برای باز گشت پرونده به مسیر بررسی است. اما این فرصت برای پرونده های باز، باید شرایط خاصی وجود داشته باشد تا بتوانید از این امکان استفاده کنید. مهم ترین حالتی که باعث می‌ شود به تنهایی نسبت به حکم دیوان عالی کشور درخواست اعاده دادرسی بدهید پیدا شدن دلیل یا سند جدید و مهم است.

به عنوان مثال اگر بعد از صدور رای مدرکی به دست بیاید که ثابت کند روند دادرسی قبلی اشتباه بوده یا حقیقت ماجرا طور دیگری بوده است. فرض کنید کسی به قتل محکوم شده اما بعد از آن سند یا شاهد تازه‌ ای پیدا شود که نشان دهد فرد محکوم بی گناه بوده یا اشتباه بزرگی رخ داده است. در این حالت اعاده دادرسی ممکن است راهی برای جبران اشتباه باشد.

گاهی اوقات هم ممکن است رای صادر شده بر اساس مدارک جعلی، شهادت دروغ یا تبانی باشد. اگر چنین تخلفاتی بعد از رای پیدا شود شما حق دارید درخواست اعاده دادرسی کنید تا پرونده دوباره مورد بررسی قرار گیرد. همچنین قانون مواردی را مشخص کرده که اگر قاضی یا یکی از طرفین پرونده دچار تقلب، فساد یا خطای اساسی شود و این موضوع اثبات شود، می توان به دیوان عالی کشور درخواست رسیدگی تازه داد.

نکته مهم این است که اعاده دادرسی یک مسیر قانونی سختگیرانه است و فقط برای موارد ویژه باز می شود. اگر قصد دارید از این امکان استفاده کنید باید دلایل و مدارک معتبر را به دیوان عالی کشور ارائه دهید. در کل اعاده دادرسی نسبت به حکم دیوان عالیه کشور امکان پذیر است. اما فقط زمانی که دلیل یا شرایط خاصی وجود داشته باشد که ثابت کند در روند رسیدگی قبلی اشتباه جدی رخ داده است.

کلام آخر

با بررسی این سوال مهم که دیوان عالی کشور به چه پرونده هایی رسیدگی می کند؟ تعریف دیوان عالی کشور و وظایف آن ها، مدت زمان رسیدگی به پرونده ها و همچنین اعاده دادرسی، از مهم ترین مباحثی بود که تلاش کردیم پاسخی برای رفع نیاز های شما بدهیم. دیوان عالی ایستگاه آخر است که می تواند امید را در افراد بی گناه زنده کند. امیدواریم این مقاله چراغی برای حل مشکلات جدی شما باشد. همچنان از همراهی شما تشکر می کنیم، اگر در نکته ای نیاز به توضیح بیشتر دارید آن را در قسمت دیدگاه برای ما ارسال کنید.

سوالات متداول