مدت زمان برگشت پرونده از تجدیدنظر✔️【مهلت رسیدگی چقدر است؟】

یکی از دغدغه های اصلی کسانیکه به رای دادگاه بدوی اعتراض کرده اند، زمان رسیدگی این دادگاه هاست. بسیاری از افراد نمی دانند این روند چقدر طول می کشد و چه عواملی بر سرعت یا تاخیر در صدور رای تاثیر می گذارد. از آنجایی که این دادگاه نظر نقش مهمی در تایید یا تغییر رای اولیه ایفا می کند، دانستن مدت زمان برگشت پرونده از تجدیدنظر اهمیت زیادی دارد. در این مقاله به طور کامل به این می پردازیم که رسیدگی در این مراحله چقدر زمان میبرد و چه نکاتی را باید در این مسیر در نظر داشت. پس اگر پیگیر نتیجه پرونده تان هستید و نمی خواهید در بی خبری به سر ببرید، این مقاله را از دست ندهید.

دادگاه تجدیدنظر چیست؟

یکی از بالاترین مراجع در سیستم قضایی کشور، دادگاه تجدید نظر می باشد. وظیفه این مرجع بررسی دوباره آرای صادر شده از دادگاه های بدوی است. یعنی اگر یکی از طرفین پرونده به رایی که صادر شده، اعتراضی داشته باشد، می تواند در خواست تجدید نظر ثبت کند پرونده اش در این دادگاه بررسی شود. این دادگاه، هم در دعاوی حقوقی و هم کیفری صلاحیت رسیدگی را داراست. محل تشکیل آن هم در مرکز هر استان می باشد که هر شعبه با حضور حداقل دو قاضی رسمیت میابد. هدف از دادگاه تجدید نظر، اصلاح اشتباهات احتمالی در رای و تضمین دادرسی عادلانه است. بررسی مدت زمان برگشت پرونده از تجدید نظر، برای بسیاری از مراجعان حائز اهمیت است که در ادامه به آن می پردازیم.

برای مشاوره با بهترین وکیل تهران کلیک کنید!

آراء قابل تجدیدنظر کدامند؟

در نظام قضایی کشورمان، هر رایی که صادر شده از دادگاه های بدوی قابل تجدیدنظر نمی باشد. قانون گذار به طور مشخص، مواردی را تعیین نموده که فقط در آن ها امکان اعتراض و درخواست بررسی مجدد در دادگاه های تجدید نظر وجود دارد. در دعاوی حقوقی، معمولا آرایی که میزان خواسته در آن ها از یک حد نصاب مشخص شده بیشتر یا دارای جنبه مالی قابل توجهی باشد، قابل تجدید نظر خواهند بود. همچنین احکام صادر شده درباره حضانت فرزند، طلاق، فسخ قرارداد و برخی دعاوی غیرمالی دیگر نیز در شمار آرا قابل تجدید نظر قرار دارند.

در دعاوی کیفری نیز، جرائمی که مجازات آن ها شدیدتر است، مثل حبس های طولانی، شلاق، جزای نقدی سنگین یا قصاص در اغلب موارد قابلیت تجدید نظر را دارند. البته اگر مجازات خفیف باشد یا پرونده از نوع تخلفات ساده محسوب گردد، رای ممکن است قطعی تلقی شود و قابلیت اعتراض را نداشته باشد. شناخت اینکه کدام آرا قابل تجدیدنظر هستند، به افراد کمک میکند تا از حقوق قانونی خود به درستی استفاده کنند و در صورت لزوم برای تجدید نظرخواهی اقدام کنند. توجه به این موضوع قدم اول در پیگیری موثر پرونده در مرحله تجدید نظر است.

تفاوت تجدید نظرخواهی در امور حقوقی و کیفری

برای اعتراض به رای دادگاه، روش تجدیدنظر در پرونده‌ های حقوقی و کیفری با هم متفاوتند. اگر پرونده شما حقوقی است (مثل مالکیت، قرارداد یا طلاق)، باید حتما دادخواست تجدیدنظرخواهی تنظیم کنید و هزینه آن را (معمولاً 3.5 درصد خواسته) پرداخت نمایید. ارائه صرفا یک لایحه کفایت نمی ‌کند و باعث از بین رفتن حق اعتراض شما می گردد.

اما در پرونده‌ های کیفری (مثل سرقت، ضرب و جرح یا تهدید)، نیازی به نوشتن دادخواست نیست و فقط با ارسال درخواست تجدیدنظر، روند پیگیری آغاز می‌ شود. همچنین در پرونده‌ های حقوقی طرف مقابل حق دفاع دارد، اما در کیفری چنین تبادلی وجود ندارد. پس قبل از اعتراض، حتما نوع پرونده‌ تان را مشخص کنید تا از اشتباهات رایج در تجدیدنظرخواهی جلوگیری شود.

مرجع تجدیدنظرخواهی آرای کیفری

یکی از نکات مهم در خصوص مدت زمان برگشت پرونده از تجدیدنظر، شناخت این موضوع می باشد که چه پرونده‌هایی اصلا به دادگاه تجدید نظر ارسال می‌ شوند و کدام‌ یک باید مسیر دیگری را طی کنند. بسیاری از افراد تصور می‌ کنند هر رایی که در یک پرونده کیفری صادر شود، قابل تجدیدنظرخواهی است، اما این‌گونه نیست.

طبق قانون، تنها آرایی قابلیت رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر استان را دارند که از سوی مراجع زیر صادر شده باشند:

• دادگاه کیفری دو
• دادگاه اطفال و نوجوانان
• دادگاه انقلاب (در صورتی که با یک قاضی و بدون تعدد هیئت قضایی رای دهد)
• دادگاه‌ های عمومی بخش

در این موارد، اگر محکوم‌ علیه یا شاکی به رای صادره اعتراض داشته باشند، می‌ توانند از طریق درخواست تجدیدنظر، پرونده را به دادگاه تجدیدنظر ارسال کنند تا رای مورد بازبینی قرار گیرد. اما در مقابل، برخی از آرا کیفری مسیر متفاوتی دارند.

این نوع آرا قابل تجدیدنظر نیستند و مشمول فرجام ‌خواهی می‌ شوند. یعنی رسیدگی به اعتراض نسبت به آن ‌ها در صلاحیت دیوان عالی کشور است، نه دادگاه تجدیدنظر استان. این موضوع به ‌طور صریح در قانون آیین دادرسی کیفری ذکر شده و بی‌ توجهی به آن ممکن است باعث از بین رفتن فرصت اعتراض قانونی شود.

همچنین این تفاوت در مسیر رسیدگی (تجدیدنظر یا فرجام‌ خواهی)، بر مدت زمان برگشت پرونده و صدور رای نهایی نیز تأثیر می‌ گذارد، چرا که رسیدگی در دیوان عالی معمولا زمانبرتر و از لحاظ حقوقی پیچیده‌ تر از دادگاه تجدیدنظر است.

پس اگر رای کیفری دریافت کرده‌ اید، قبل از هر اقدامی بررسی کنید که صادرکننده‌ آن کدام دادگاه بوده است. تنها در این صورت می‌ توانید مسیر صحیح اعتراض (تجدیدنظر یا فرجام‌ خواهی) را انتخاب کرده و از اتلاف وقت و از دست رفتن حق خود جلوگیری کنید.

شیوه رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر نسبت به آرای کیفری

در خصوص امور کیفری، قانون‌ گذار در ماده 450 قانون آیین دادرسی کیفری، نحوه رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر را مشخص کرده است. مطابق این ماده، اگر دادگاه تجدیدنظر در جریان بررسی، متوجه نقص در تحقیقات شود، می‌ تواند پرونده را به دادسرایی که کیفرخواست را صادر کرده یا به دادگاه کیفری مربوطه بازگرداند تا نقایص رفع و مجددا رسیدگی انجام شود. این اختیار قانونی موجب شده که برخی پرونده‌ ها برای تکمیل تحقیقات به مرجع صادرکننده اولیه برگشت داده شوند.

با این حال، متن ماده 450 الزام می‌ کرد که در صورت اعتراض به احکام مستوجب حبس، دادگاه تجدیدنظر باید وقت رسیدگی تعیین کند. این الزام منجر به افزایش شدید حجم کاری دادگاه‌ های تجدیدنظر و در نتیجه طولانی شدن روند رسیدگی و بازگشت پرونده‌ ها میشد. اما در سال 1398، با استجازه رئیس وقت قوه قضاییه از مقام معظم رهبری، دادگاه‌ های تجدیدنظر از الزام به رعایت بند «پ» ماده 450 معاف شدند. این استجازه به آن‌ها اجازه داد بدون تعیین وقت رسیدگی، مستقیما رای صادر کنند؛ موضوعی که نقش مهمی در کاهش اطاله دادرسی و تسریع در بازگشت پرونده‌ ها از تجدیدنظر ایفا کرد.

شیوه رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر نسبت به آرای حقوقی

در گذشته، طبق مواد قانون آیین دادرسی مدنی، اختیار تعیین جلسه برای رسیدگی مجدد در مرحله تجدیدنظر، به عهده قاضی دادگاه بود. یعنی اگر او صلاح میدانست، برای پرونده وقت رسیدگی تعیین می‌ کرد، در غیر این‌صورت بدون تشکیل جلسه و صرفا بر اساس محتویات پرونده رای صادر می‌شد. در این حالت، اگر دادگاه ایرادی در رای دادگاه بدوی می‌ دید، حکم را نقض می‌کرد و اگر رای را درست تشخیص می‌ داد، آن را تأیید می‌ نمود.

اما نکته مهم و کمتر شناخته‌ شده این است که با توجه به استجازه‌ ای که از سوی مقام معظم رهبری صادر شده، اکنون همین شیوه رسیدگی (یعنی رسیدگی غیرحضوری و بدون الزام به تشکیل جلسه) برای بسیاری از پرونده‌های کیفری نیز اعمال می گردند.

در واقع، دادگاه تجدیدنظر در رسیدگی به پرونده‌ های کیفری هم، مانند امور حقوقی، صرفا در صورت ضرورت اقدام به تعیین جلسه حضوری می‌ کند؛ در غیر این صورت، بر اساس لوایح و مدارک موجود تصمیم‌ گیری می‌ شود.

این نکته برای اشخاصی که منتظر جلسه حضوری در تجدید نظر هستند بسیار مهم است. چرا که ممکن است بدون جلسه ای رای نهایی صادر گردد. پس، تنظیم دقیق و کامل دادخواست تجدید نظر یا لایحه دفاعیه، نقش تعیین کننده ای در نتیجه آخر پرونده خواهد داشت.

مهلت تجدیدنظرخواهی نسبت ‌به آرا

یکی از عوامل مهمی که بر مدت زمان برگشت پرونده از دادگاه تجدید نظر تاثیر گذار است، رعایت دقیق مهلت تجدید نظرخواهی می باشد. در این زمینه باید دو نوع مهلت قائل شد: مهلت های قانونی و مواعد قضایی. دسته اول معمولا توسط قاضی تعین می شوند؛ مانند فرصتی که برای ارائه اسناد یا تکمیل مدارک داده می شود. اما در مقابل برخی مهلت ها مستقیما توسط قانون گذار مشخص شده اند و هیچ کس نمی تواند از آن ها فراتر رود.

در خصوص اعتراض به آرا دادگاه‌ ها، قانون آیین دادرسی مدنی و کیفری مهلت مشخصی را تعیین کرده‌ اند. برای افراد مقیم ایران، مهلت تجدیدنظرخواهی 20 روز است و برای افراد مقیم خارج از کشور این مهلت 60 روز در نظر گرفته شده است. البته باید توجه داشت که طبق قانون، به این مدت‌ ها یک روز برای ابلاغ و یک روز برای اقدام اضافه می‌ شود، یعنی مهلت واقعی 22 روز کاری خواهد بود. اگر روز بیست‌ و دوم با تعطیلی رسمی همزمان شود، روز بعد از تعطیلی آخرین فرصت اقدام خواهد بود.

بنابراین اگر رایی علیه شما صادر شده و قصد اعتراض دارید، حتما در همین بازه 20 تا 22 روزه اقدام کنید. تاخیر در اعتراض نه‌ تنها باعث از دست رفتن حق قانونی شما میشود، بلکه می‌ تواند فرآیند رسیدگی در تجدیدنظر را با تاخیر بیشتر مواجه کند. به‌ویژه در دعاوی حقوقی، پس از ثبت تجدیدنظر، دادگاه باید به طرف مقابل اخطاریه‌ ای برای تبادل لوایح ارسال کند که آن‌هم معمولاً 10 روز زمان میبرد. در نتیجه، اقدام سریع شما می‌تواند به تسریع در روند کلی پرونده کمک کند.

پیشنهاد ما این است که اگر تصمیم به اعتراض دارید، در اولین روزهای پس از ابلاغ رای اقدام به تجدیدنظرخواهی نمایید تا هم فرصت قانونی از بین نرود و هم پرونده سریع‌ تر وارد مرحله رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر شود.

عوامل موثر در طولانی شدن دادگاه های تجدید نظر

یکی از دلایل مهمی که باعث طولانی‌ تر شدن روند دادگاه تجدیدنظر می‌ شود، حجم بالای پرونده‌ ها در شعب تجدیدنظر است. زمانی که تعداد پرونده‌ هایی که به این دادگاه ارجاع داده می‌ شود زیاد باشد، رسیدگی به هر پرونده زمان بیشتری می‌ برد. برای مثال، تصور کنید فردی از حکم صادر شده در دادگاه بدوی ناراضی است و درخواست تجدیدنظر می‌ دهد؛ اگر در همان زمان صدها پرونده مشابه دیگر نیز در صف رسیدگی باشند، قاضی نمی‌ تواند سریع به همه آن‌ ها رسیدگی کند و این باعث تاخیر در صدور رای نهایی می‌ شود.

دلیل دیگر، ناقص بودن مدارک یا دلایل ارائه شده توسط طرفین دعواست. اگر یکی از طرفین، مدارک لازم را کامل ارائه ندهد یا مستنداتی که در دادگاه تجدیدنظر لازم است را دیر ارسال کند، فرآیند بررسی به تعویق می‌ افتد. مثلا در پرونده‌ ای که مربوط به اختلاف مالی است، اگر یکی از طرفین فاکتورها یا اسناد بانکی لازم را به موقع ارائه ندهد، دادگاه مجبور می‌ شود زمان بیشتری برای دریافت یا بررسی آن‌ ها صرف کند. به همین دلیل، همکاری دقیق و به‌موقع طرفین در تسریع روند دادرسی بسیار موثر است.

استثنائات تجدید نظرخواهی

نکته ای که باید به آن توجه داشت این است که هر قاعده ای ممکن است اسنثناعاتی داشته باشد و تجدید نظر خواهی نیز از این قاعده مستثنی نیست. برخلاف تصور عموم مردم تمامی آرای صادر شده ار محاکم قضایی به صورت مطلق قابل تجدید نظر نیستند.

قانون گذار با توجه به مصالح عمومی و ضرورت تسریع در رسیدگی ها برخی آرا را قطعی و غیر قابل اعتراض اعلام کرده است. بنابراین اگر رایی صادر شده که مشمول این موارد است باید تمام دفاعیات خود را در همان مرحله بدوی مطرح نمایید و انتظار نداشته باشید که بتوانید در مرحله تجدید نظر دفاع جدیدی ارائه دهید.

در مواردی دیده شده است که حتی قاضی دادگاه بدوی به اشتباه رای را قابل تجدیدنظر تشخیص داده و پرونده را به دادگاه تجدیدنظر ارسال کرده است؛ اما در ادامه، دادگاه تجدیدنظر با صدور قرار رد دادخواست تجدیدنظرخواهی، اعلام کرده که رای صادر شده قطعی بوده و قابل اعتراض نبوده است. در نتیجه، پرونده بدون ورود به ماهیت بسته شده است.

آرا قطعیت یافته کیفری

یکی از موارد مهم در بحث عدم قابلیت تجدیدنظرخواهی در امور کیفری، آراء مربوط به جرایم تعزیری درجه 8 است. این دسته از آرا طبق ماده 427 قانون آیین دادرسی کیفری، به‌صورت قطعی صادر می‌ شوند و امکان اعتراض نسبت به آنها در دادگاه تجدیدنظر وجود ندارد.

اما منظور از جرم تعزیری درجه 8 چیست؟ مطابق با ماده 19 قانون مجازات اسلامی (با اصلاحات بعدی)، این جرایم شامل مجازات‌ هایی مانند حبس کمتر از 3 ماه، جزای نقدی کمتر از 3 میلیون تومان و شلاق تعزیری تا 10 ضربه هستند. این نوع مجازات‌ ها معمولا برای تخلفات سبک یا رفتارهایی با آسیب کم در نظر گرفته می‌ شوند.

بنابراین، اگر با جرمی مانند ممانعت از ملاقات طفل مشترک مواجه باشید، ابتدا باید بررسی شود که آیا این جرم در ردیف جرایم تعزیری درجه 8 قرار دارد یا خیر. اگر چنین باشد، رأی صادره قطعی است و امکان تجدیدنظر نسبت به آن وجود ندارد. در این‌گونه موارد، باید تمام دفاعیات خود را در مرحله بدوی ارائه دهید؛ چرا که پرونده مستقیما بسته می‌ شود و وارد دادگاه تجدیدنظر نخواهد شد.

توجه به درجه جرم و نوع مجازات، نقش بسیار مهمی در تعیین مسیر رسیدگی دارد و از سردرگمی یا اتلاف وقت جلوگیری می نماید.

آرا قطعیت یافته حقوقی

در پرونده‌ های حقوقی نیز، همه آرا قابل تجدیدنظر نیستند. بر اساس مفهوم مخالف ماده 331 قانون آیین دادرسی مدنی، برخی آرا قطعی تلقی می‌ شوند و امکان اعتراض به آن‌ ها وجود ندارد. برای مثال، اگر شخصی به‌صورت صریح به بدهی خود اقرار کرده باشد و دادگاه بر همین اساس حکم صادر کند، چنین رایی قابل تجدیدنظرخواهی نخواهد بود. در این موارد، ثبت دادخواست تجدیدنظر فقط منجر به هدر رفت هزینه دادرسی (3.5درصد مبلغ خواسته) خواهد شد و دادگاه تجدیدنظر بدون ورود به ماهیت، آن را رد می‌ کند.

اکنون که با آرا غیرقابل تجدیدنظر در دعاوی حقوقی و کیفری آشنا شدیم، باید به پرسش اصلی بازگردیم: پرونده‌ ای که به تجدیدنظر می‌ رود، چه مدت طول می‌ کشد تا رسیدگی و رای نهایی صادر شود؟ در ادامه به‌طور کامل این موضوع را بررسی خواهیم کرد.

مهلت رسیدگی به رای در تجدیدنظر چقدر است؟

قانون برای مدت زمان رسیدگی و بازگشت پرونده از دادگاه تجدیدنظر، زمان مشخص و قطعی تعیین نکرده است؛ به همین دلیل نمی‌ توان برای صدور رای در این مرحله، مهلت ثابتی در نظر گرفت. روند رسیدگی در هر پرونده بسته به نوع دعوا، اهمیت موضوع، میزان تراکم کاری شعبه و نحوه ارائه مستندات متفاوت است.

با این حال، آشنایی با عوامل موثر در تسریع یا تاخیر رسیدگی می‌ تواند دید بهتری به افراد بدهد. برای مثال، کامل بودن مدارک، پیگیری به‌موقع و همکاری مناسب با دادگاه، از جمله مواردی هستند که به کوتاه‌ تر شدن فرآیند رسیدگی کمک می‌ کنند.

کیفیت پرونده‌ ای که مورد رسیدگی قرار می‌گیرد

یکی از عوامل مهم در مدت زمان رسیدگی دادگاه تجدیدنظر، کیفیت و نوع پرونده‌ ای است که مطرح شده است. اگر پرونده شما شامل دعاوی پیچیده‌ای مانند فسخ یا بطلان قرارداد با مستندات متنوع باشد، و دادگاه بدوی به‌درستی به دلایل و مدارک توجه نکرده باشد، دادگاه تجدیدنظر ناچار است جلسات دادرسی بیشتری تعیین کند تا حقیقت امر مشخص شود. این روند طبعاً باعث افزایش زمان رسیدگی می‌ شود.

بنابراین، ماهیت و پیچیدگی دعوا نقش مهمی در طول دادرسی دارد. نمی‌ توان انتظار داشت رسیدگی به پرونده‌ ای با موضوع سنگینی مانند کلاهبرداری با چند شاکی، به همان سرعت پرونده‌ ای با اتهام ساده‌ ای چون توهین انجام شود. هرچه دعوا پیچیده‌ تر باشد، زمان و دقت بیشتری برای بررسی آن در مرحله تجدیدنظر لازم خواهد بود.

شعبه‌ ای که پرونده به آن ارجاع می‌ گردد

این موضوع بستگی به شعبه‌ای دارد که پرونده به آن ارجاع می‌گردد. برخی از شعب دادگاه تجدیدنظر با دو قاضی و برخی با سه قاضی نسبت ‌به رسیدگی به پرونده‌ها اقدام می‌نمایند و طبیعتاً زمانی‌که تعداد قضات دادگاه زیاد باشد زمان رسیدگی کم‌تر است.

از طرفی به میزان موجودی آن شعبه نیز بستگی دارد چرا که اگر موجودی شعبه تراکم بالایی داشته باشد و وقت های نظارت پرونده و اوقات رسیدگی نیز خودبه‌خود طولانی می‌شود اما اگر موجودی شعبه کم ‌تر باشد می‌توان به این موضوع امیدوار بود که پرونده در وقت زودتر مورد رسیدگی قرار بگیرد.

پیگیری متعدد تجدید نظرخواه

در صورتی که شما پیگیری‌ های لازم را در خصوص پرونده خود در دادگاه تجدیدنظر انجام دهید و پرونده نیز مقید به وقت رسیدگی (یعنی نیازمند برگزاری جلسه حضوری) نباشد، این امکان وجود دارد که قضات را برای صدور رای سریع‌ تر متقاعد کنید. این موضوع به‌ویژه زمانی کاربرد دارد که مدارک و مستندات پرونده کامل باشد و نیازی به بررسی مجدد یا تعیین جلسه جدید نباشد.

با این حال، باید توجه داشت که حتی در چنین شرایطی نیز نمی‌ توان زمان مشخص و ثابتی برای صدور رای تعیین کرد. چرا که تصمیم‌گیری نهایی هم‌چنان به صلاح دید دادگاه و شرایط پرونده‌ های دیگر در شعبه مربوطه بستگی دارد.

ضرورت مراجعه به وکیل در خصوص اعتراض تجدیدنظر

با توجه به اینکه بهترین وکیل پایه یک دادگستری در تهران آشنایی بیشتری با رویه‌ های قضایی و نحوه تعامل با دادگاه تجدیدنظر دارند، حضور آن‌ ها می‌ تواند روند رسیدگی را تسهیل کند. در پرونده‌ هایی که اهمیت بالایی دارند، استفاده از وکیل متخصص نه‌ تنها موجب طرح دقیق‌ تر دفاعیات می‌ شود، بلکه می‌ تواند با پیگیری موثر، قضات را به رسیدگی سریع‌تر ترغیب کند.

بنابراین، اگر پرونده‌ ای در مرحله تجدیدنظر دارید، توصیه می‌ شود از وکلای مجرب کمک بگیرید. وکیلی که به‌درستی بر قوانین مسلط است، بهتر می‌ تواند از حقوق شما دفاع کرده و از نظر قانونی زمینه تسریع در روند دادرسی را فراهم نماید. این موضوع در کاهش مدت زمان برگشت پرونده از دادگاه تجدیدنظر تاثیر قابل توجهی دارد.

کلام آخر

مدت زمان بازگشت پرونده از دادگاه تجدیدنظر متغیر بوده و به عوامل مختلفی مانند نوع پرونده (حقوقی یا کیفری)، اهمیت موضوع دعوا، نوع تصمیم صادرشده (قرار یا حکم) و کیفیت رسیدگی در شعبه بستگی دارد. به‌طور میانگین، این بازه زمانی بین 2 تا 12 ماه متغیر است، اما در پرونده‌های ساده‌تر، ممکن است این روند تنها 2 تا 3 ماه به طول انجامد. سپاس از اینکه تا انتهای این مطلب همراه ما بودید. لطفا اگر مطالبی که ارائه شد برایتان سودمند بود، با ارائه 5 ستاره از ما حمایت کنید. همچنین اگر تجربه ای در این راستا کسب کرده اید، با سایر مخاطبان در سایت برترین وکلا به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول